İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

Arkadaşlık Bağlamında Çizgili Pijamalı Çocuk Filmi Akademik Analizi

T.C.

ADNAN MENDERES ÜNİVERSİTESİ

FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ

PSİKOLOJİ

YAKIN İLİŞKİLER

ARKADAŞLIK BAĞLAMINDA ÇİZGİLİ PİJAMALI ÇOCUK FİLM ANALİZİ

PINAR ELMAS ÇELEBİ

MERVE KİRAZ

152517019

AYDIN

2017

Arkadaşlık sosyal bir varlık olan insan için yaşam boyu önemli yeri olan bir ilişki türüdür. Diğer ilişki türlerinden farklı olarak gönüllü olma yanı vardır. Arkadaşlığın başlanması, sürdürülmesi ve sonlandırılması arkadaş olan bireylere bağlıdır. Özellikle çocukluk arkadaşlıkları birey için birçok yönden olumlu işleve sahiptir. Bu işlevleri ve önemi çocuk arkadaşlığı bağlamında en iyi şekilde çizgili pijamalı çocuk filminde gösterebileceğimi düşündüğüm için bu filmi ve kavramı seçtim.

John Boyne’ nin 2007 yılında kaleme aldığı İkinci Dünya Savaşı esnasında Alman bir komutanın oğlu olan 8 yaşındaki Bruno ile Yahudi toplama ve yok etme kampı Auschwitz’ de yaşayan 8 yaşındaki Yahudi çocuk Smuel’in arasındaki arkadaşlığı konu edinen kitap 2008 yılında Mark Herman tarafından beyaz perdeye aktarılmıştır. Filmin başrollerini çocuk oyuncu olan Asa Butterfield ve Jack Scanlon paylaşmaktadır.

Bruno, komutan olan babasının işi nedeniyle yaşadıkları yerden ailesi ile birlikte taşınmak zorunda kalır. Bu taşınmadan dolayı arkadaşlarından, mahallesinden, akrabalarından ve okulundan ayrılmak zorunda kalır. 8 yaşında Alman olan Bruno beyaz tenli renkli gözlü zayıf ve orta boylu bir oğlan çocuğudur. Bruno aynı zamanda araştırmayı, keşfetmeyi, macera kitapları okumayı ve arkadaşları ile oyun oynayıp vakit geçirmekten hoşlanan biridir. Ancak taşındıkları bu yerde tüm bunlar kısıtlıdır. Etrafta sadece biraz uzaklıkta yer alan bir çiftlik vardır. Bruno ailesinin tüm yasaklarına rağmen fırsatını bulup bu çiftliğe ulaşmayı başarır. Sadece Bruno’ nun odasından görülen bu yer Bruno’nun düşündüğü gibi içinde çocukların aileleriyle yaşadığı tüm gün pijamalarla dolaşıp insanların mutlu olduğu bir yer değil aksine insanların zorla tutulduğu ve kötü muameleye maruz bırakıldığı ve yakılarak yok edildikleri Auschwitz Yahudi toplama ve yok etme kampıdır. Bruno bu durumdan ülkesinin ve dünyanın içinden geçtiği süreçten bir haberdir. O bu kampa gelerek kendine bir arkadaş edinmek ister. Çiftliğin etrafı dikenli tellerle çevrilidir ve Bruno nihayet tellerin ardında oturmakta olan bir çocuk görür. Bruno merhaba diyerek ölümüne kadar devam edecek bu arkadaşlığın ilk adımını atar. Bruno’nun yeni arkadaşı ve son arkadaşı olan Smuel Yahudi olduğu için bu kampa zorla getirilen 8 yaşında, beyaz tenli, sarı ve kısa saçlı, orta boylu, zayıf bir oğlan çocuğudur. Bu tanışma ile başlayan arkadaşlıkları Bruno’nun bir gün Smuelin kaybolan babasını bulmak için tellerin öbür tarafına geçtiğinde her ikisinin ve kamptaki diğer insanların bir kısmının yakılarak can vermeleriyle son bulur. Bu iki arkadaş son yolcuklarını korkuyla birbirlerinin ellerinden tutarak tamamlamışlardır.

Bruno ve Smuel arasındaki ilişki türü arkadaşlıktır. Arkadaş ‘birbirlerine karşı sevgi ve anlayış gösteren kimselerden her biri, yaren, yoldaş’ anlamına gelmekte ve arkadaşlık ise ‘arkadaş olma durumu’ olarak karşımıza çıkmaktadır(Türk Dil Kurumu, 2017). Arkadaşlık ait olma gereksiniminin özüdür. Arkadaşlığı diğer ilişki türlerinden ayıran yönü gönüllü olmasıdır ve bu yön hep korunur (Dönmez, Sunal Büyükşahin, 2006, s. 49). Arkadaşlık çaba gerektiren bir ilişkidir, kendiliğinden olmaz. Çocukluk arkadaşlıklarının ilerleyen dönemlerde bozulmadan kalmasını sağlayan önemli nokta ailedeki ilişkilerin nasıl devam ettirildiğine bakarak kendi arkadaşlık ilişkilerini devam ettirmedir. (Dönmez, Sunal Büyükşahin, 2006, s. 57).

Fehr (1996) arkadaşlığın oluşması için dört etmen üzerinde durmuştur. Bunlar; çevresel, bireysel, ikili ve durumsal etmenlerdir. Ona göre arkadaşlığın başlaması için iki insanın karşılaşması gerekmektedir. Çevre arkadaşlık için gizilgüç oluşturur ve fiziksel yakınlık ilişki türlerinin diğerlerinde olduğu gibi arkadaşlıkta da çok büyük bir öneme sahiptir(Dönmez, Sunal Büyükşahin, 2006, s. 54.).Yakın fiziksel çevrede oturmak arkadaş olmayı kolaylaştırır.(Demirbilek, 2012). Benzerlik arkadaşlıktaki duygusal çekimi arttıran en önemli etken olmakla birlikte yakınlık görüşme sıklığı, arkadaşların ulaşılabilir olması iyi bir arkadaşlığın bir parçasıdır.

Gottman ve Parker (1998) çocukluk arkadaşlıklarının 6 tane işlevini belirlemiştir. Bunlar: eşlik, harekete geçirme, fiziksel destek, ego desteği, toplumsal kıyas ve son olarak şefkat ve samimiyettir. Arkadaşlık yoldaş ve oyun arkadaşı olma birlikte zaman geçirme, iş birliği yapma; ilginç bilgi ve eğlenceli olma; zaman, kaynak ve yardım etme; cesaretlendirme yeterli, çekici olduğunu hissettirme; başkalarına göre nerde olduğuna dair bilgi verme; başka insanlarla samimi, güvenilir ilişkiler kurma olanağı verir (Santrock, çev. 2016, s. 252).

Filmde Bruno ve Smuel arasındaki ilişki türü olarak arkadaşlık karşımıza çıkmaktadır. İkili arasındaki arkadaşlığa baktığımızda Bruno ile Smuel’in karşılaşması arkadaşlıklarının başlaması için ilk adım olmuştur. Smuel ve Bruno aynı yaş, cinsiyet, dil, ten rengi ve saç şekline sahiptir. Nerdeyse aynı boy ve kilodadır. Her ikisinin de içinde bulundukları durumdan dolayı arkadaşları yoktur ve ikisi de okula gidememektedir. Üstelik her ikisi de içlerinde bulundukları durumdan dolayı mutsuzdur. Bu iki çocuğun birlikte vakit geçirecekleri, destek alacak oyun oynayacakları arkadaşlara ihtiyaçları vardır. Bruno ve Smuel için bu kadar çok benzerliğin, ortak noktanın olması ikili arasındaki arkadaşlık çekimini arttırmıştır. Yaşadıkları yerlerin fiziksel olarak yakın olması gibi tüm bu çevresel, durumsal, ikili ve bireysel etmenler Smuel ile Bruno’ nun arkadaşlık etmeleri için uygun koşulları oluşturmuştur. Bu arkadaşlık sayesinde ait olma gereksinimlerinin önemli bir kısmını

Bu iki arkadaş teller aralarında olmasına rağmen birlikte oyun oynamanın, yemek yemenin, sohbet etmenin, vakit geçirmenin bir yolunu bulmuştur. İki arkadaş da birlikte olacakları buluşmalar için yakalanma tehlikesini göz ardı ederek fırsat buldukları her an ikisinin buluşma noktası olan yerde buluşmuşlardır. Birbirlerine eşlik etmiş ve oyun arkadaşı olmuşlardır. Görüşme sıklıkları ve birbirlerine yakın yerlerde oturmaları arkadaşlıklarının ilerlemesinde etkili olmuştur. Bruno Smuel’in Yahudi olduğunu öğrendiğinde ilk önce Smuel’in yanından ayrılmıştır ancak öğretmeninin Yahudiler hakkında tüm söylediklerine rağmen Smuel ile olan arkadaşlığından vazgeçmemiştir. Bruno’nun babasının Alman bir komutan olması da Smuel için Bruno ile olan arkadaşlığı için engel oluşturmamıştır. Her ikisi de birbirleri ile arkadaş olmayı kendisi seçmiş ve tüm engellere rağmen gönüllü bir şekilde bu ilişkinin devam etmesi için çaba sarf etmiştir.

Arkadaşlık çaba ve fedakârlık gerektiren bir ilişkidir ve özellikle Bruno Smuel ile arkadaşlığının devam etmesi için özel bir çaba içindedir. Smuel de dayak yemesine sebep olmasına rağmen Bruno’yu bağışlamış ve arkadaşlık etmeye devam etmiştir. Bruno’ nun arkadaşı Smuel için yapacağı son fedakârlık tellerin öteki tarafına geçerek Smuel‘in kaybolan babasını aramasında yardımcı olmaktır. Ancak bu yardım ikisinin beklemediği şekilde sona erer ve Smuel ile Bruno ölüme el ele yürürler.

Kaynakça

Asher, S. R., Parker, J. G., & Walker, D. L. (1998). 16 Distinguishing friendship from

acceptance: Implications for intervention and assessment. The company they keep

Friendships in childhood and adolescence, 366.

Demirbilek, M.(2012). Yurtlarda kalan öğrencilerin arkadaşlık ilişkileri, arkadaşlık ilişkileriyle bağlantılı sorunları ve çözümüne yönelik bir model denemesi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(3), 1-24.

Dönmez, A. ve Sunal-Şahin, A.(2006). Yakın ilişkiler psikolojisi,(gözden geçirilmiş yeni basım). Ankara: Nobel Peorson yayıncılık

Fehr, B. (1996). Friendship processes (Vol. 12). Sage.

Santrock, J. W.(2016). Yaşam Boyu Gelişim Psikolojisi(gözden geçirilmiş yeni basım).(G. Yüksel çev.). Ankara: Nobel Yayın

The boy in the striped pyjamas.(t.b.). Beyaz perde. http://www.beyazperde.com/filmler/film- 135215/

Türk Dil Kurumu (2017). Türkçe Sözlük( .bs). Ankara: Türk Dil Kurumu